Propolis, arıların çeşitli bitki ve çiçeklerin yaprak, gövde ve tomurcuklarından toplayarak elde ettikleri doğal bir arı ürünüdür.

Arıcılar ve halk arasında “arı reçinesi” olarak da bilinen propolis, arı kovanında sterilizasyon ve dışardan gelen böcek, mantar ve bakterilere karşı koruma sağlamak için kullanılır.

Propolisin rengi ve kokusu toplandığı bölgeye göre farklılık gösterir. Genel olarak sarıdan koyu kahverengine kadar renk çeşitliliğine ve kendine has bir kokuya sahiptir. Yoğun ve yapışkan kıvamlıdır. Farklı coğrafyalarda kırmızı, sarı, yeşil ve hatta şeffaf renkte bile olabilir.

Propolis zengin bir içeriğe sahiptir. Uzmanlar, yaklaşık 300’den fazla bileşeninin olduğundan bahsetmektedir. Zengin bir içeriğe sahip olan propolisin bileşenleri arasında en çok dikkat çeken fenolik ve flavonoid bileşenlerdir. Fenolik ve flavonoid bileşenler içermesi ve insan sağlığına etkileri sebebiyle pek çok bilimsel araştırmaya konu olmuştur.

Arı poleninden farklı bir üründür. B1, B2, C, E vitamini barındıran propolis ayrıca çinko, bakır, demir, kalsiyum, magnezyum, sodyum ve potasyum gibi mineraller de içerir

Propolisin doğru şekilde bal mumundan ayrıştırılması, ürünün sindirilebilirliği açısından son derece önemlidir. Bu işlem, propolisin bitki ve larva kalıntılarından da ayrışmasını sağlar. Bu yüzden doğadan kazınarak toplanan işlenmemiş ham propolisin tüketilmesi önerilmez.

Propolis özütünden elde edilen propolis tinkturlar, propolis tüketmenin en kolay ve en etkili yoludur.

Bu içerikte propolis nedir?  Propolisin etkileri nelerdir? Nasıl tüketilmelidir? Gibi Sorulara yanıt verdik.

Propolis: Fiziksel ve Kimyasal Yapısı

Propolis reçinemsi bir madde olup, ham haldeyken sarı-kahverenginden siyaha kadar değişen yapışkan ve zamkı andıran tamamen doğal bir arı ürünüdür. Propolisin rengi, toplandığı bölgenin bitkisel ve mevsimsel özelliklerine göre farklılık gösterebilir.

Ilıman iklime sahip ülkelerde üretilen propolis kahverenginde olurken, tropikal ülkelerdeki propolisin rengi ise siyahtır. Buna karşın Finlandiya ve Küba gibi ülkelerde üretilen propolis, daha açık renge sahip olup koyu meşe rengindedir.

Her antioksidan özelliğe sahip doğal ürün gibi propolis de acımsı ve ekşi bir tattadır. Kovandan ilk alındığı zaman kendine özgü bir kokusu vardır. Reçinemsi ve yapışkan bir madde olan propolis, ısıyla temas ettiğinde yumuşarken; soğuk havaya maruz kaldığında sertleşerek katılaşır.

Propolisin kimyasal içeriğinde 300’den fazla bileşen bulunmaktadır. Ürünün içeriği, toplandığı bölgenin şartlarına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Propolisin kimyasal içeriği genel olarak şu şekildedir:

Flavonoidler, flavanonlar, flavonlar ve flavonoller:

Islapinin, Ermanin, Pectolinarigenin, Sakuranetin, Isosakuranetin, Quercetin- 3,3′-dimetil eter, 3-asetil pinobanksin, Betuletol, Isorhamnetin, Kaempferide, Rhamnazin, Rhamnetin, Alnusinin, Alnuzin, Alnusin, Pinokembrin, Chrysin, Tectochrysin, Akasetin, Rhamnocitrin, Quercetin, Galangin, Apigenin, Pinobanksin, Kaempferol, Rutin, Kateşin, Luteolin, Naringenin

Benzoik asit ve türevleri:

Benzoik asit, Salisilik asit, Gentisik asit, Gallik asit, Benzoik asidin fenilmetil esteri, Salisilik asidin fenilmetil esteri, Trans-koniferil benzoat, Trans-p-kumaril benzoat, Protokateknik asit.

Şeker:

d-ribofuranoz, d-fruktoz, d-glusitol, d-guloz, Taloz, Sükroz, d-glikoz

Vitaminler:

B1, B2 (complex), B6, C, E

Amino asitler:

Alanin, β-alanin, a-amino bütirik asit, δ-amino bütirik asit, Arginin, Asparagin, Aspartik asit, Sistin, Sistein, Glutamik asit, Glisin, Histidin, Hidroksiprolin, İzolösin, Lösin, Lizin, Metionin, Ornitin , Fenilalanin, Prolin, Piroglutamik asit, Sarkosin, Serin, Treonin, Triptofan, Tirosin, Valin

Mineraller:

Kalsiyum (Ca), Magnezyum (Mg), Potasyum (K), Sodyum (Na) , Demir (Fe), Çinko (Zn), Bakır (Cu)

Arılar Propolisten Nasıl Yararlanıyor?

Arılar, propolis kullanarak arı kovanının içini ve dışını koruma altına alırlar. Dayanıklı bir madde olduğu için kovanın dışındaki çatlak ve delikleri propolisle kapatırlar. Bu sayede, hem dışardan gelebilecek saldırılardan korunurlar hem de kovanın ısı yalıtımını sağlarlar.

Propolis kovanın içinde mantar ve bakterilerin çoğalmasını önleyerek antifungal ve antibakteriyel etki gösterir. Arı kovanı, doğal nem ve ısısı itibariyle mantar ve bakterilerin kolaylıkla üreyebildiği bir ortamdır. Arılar, propolis kullanarak kovanı mantar ve bakterilere karşı dezenfekte ederler.

Kovanın dışına propolisten oluşturdukları bir tünel yaparlar. Dışardan kovana gelen arı, bu propolisle kaplı tünelden geçer. Bu sayede üzerinde taşıdığı bakterilerden, virüslerden ve mikroorganizmalardan temizlenir. Aynı şekilde petek kovanları da propolisle kaplanarak yavruların ve arı ürünlerinin (arı sütü, polen, arı ekmeği) bozulması önlenir.

Arı kovanı genellikle kertenkele ve fare gibi istilacıların hedefindedir. Arılar, kovana giren istilacıları etkisiz hale getirdikten sonra propolisle kaplayarak cesedin çürümesini engeller. Bunu Antik Mısır’daki mumyalama yöntemine benzetebiliriz.

İnsanlar Propolisten Nasıl Yararlanyor?

İnsanların propolisi nasıl keşfettiğiyle ilgili ilginç bir hikaye:

Antik Mısır’da bir gün küçük bir fare, arı kovanına girerek lezzetli bal ile karnını doyurmak ister. Bal dolu arı kovanına ulaşmak için ağaca tırmanan küçük fare, kovana ulaştığında karşısında iğneleriyle birlikte kendisini bekleyen arıları görür.

Küçük fare o kadar acıkmıştı ki, kovanı savunan arıların sokmalarını umursamaz. Dişleriyle kovanda delik açan küçük fare kovana girmeyi başarır. Fakat hedefine ulaştığında arıların iğneleri nedeniyle tükendiğini çok geç fark eder.

Arılar tarafından sokulan küçük fare kovanın içinde ölür. Arılar, davetsiz misafirlerinin cansız bedenini dışarı taşıyamayacaklarını fark edince, çürümesini önlemek için propolisle kaplamaya karar verirler.

Aradan uzun süre geçer. Mısırlı arıcı kovana geldiğinde küçük farenin bedeninin aradan geçen bunca zamana rağmen bozulmadan kaldığını görür. Arıların, propolis kullanarak bu mucizeyi gerçekleştirdiğini fark eden Mısırlı arıcı, haberi diğerleriyle de paylaşarak; propolisin çürümeye ve bozulmaya karşı etkisinden herkesin haberdar olmasını sağlar. Böylece propolisin antibakteriyel etkisini fark eden Antik Mısırlılar, tıp başta olmak üzere pek çok alanda bu ürünü kullandılar.

Propolisin insanlar tarafından keşfiyle ilgili farklı hikayeler anlatılmaktadır. Emin olduğumuz şey; propolis geçmişte halk tedavisinde yaygın olarak yararlanılan bir doğal ürün olduğudur.

Eski Mısır, Roma, Yunan ve Çin uygarlıklarında da rastladığımız propolis, günümüz medeniyetlerinin kurucusu olan kadim toplumlarda önemli bir tedavi yöntemi olarak kullanılmaktaydı. 

İnka uygarlığının ateşli hastalıkların tedavisinde kullandığı propolisten ve Hipokrat’ın ise ülser tedavisinde yararlandığı düşünülmektedir.

Tarihin en büyük medeniyetlerinden birini inşa eden Roma İmparatorluğu ise yaralanan askerlerinin tedavisinde propolisten yararlandı.

Arılar Nasıl Propolis Üretiyor?

Arılar, farklı çiçek ve bitkilerden topladıkları özlerle kendi enzimlerini birleştirerek propolisi üretirler. Fakat bu işlem aslında bu kadar kolay değildir. Propolis toplayan arılar oldukça seçici davranırlar. En değerli bitkileri ve çiçekleri tercih ederler. Bunlar özellikle huş ağacı, kayın ağacı, kavak, söğüt ağacı, çam, ladin, kızılağaç ve kestane gibi ağaçlardır.

Arılar, propolisi toplarken ağaçların yüksek kısımlarındaki tomurcukları seçerler. Ağızlarını kullanarak kopardıkları zamka benzer maddeyi arka ayaklarında biriktirirler ve taşıyabilecekleri kadarını topladıktan sonra kovanlarına dönerler.

Arıların propolisi topladıkları alan, propolisin kalitesi açısından oldukça belirleyicidir. Çünkü arılar boya, zift ve madeni yağları propolis olarak değerlendirip, kovana taşıyabilirler. Bu nedenle arı kovanlarının mümkün olduğu kadar yerleşim alanlarından ve asfalt yollardan uzakta bulunması gerekir

Propolisin Toplanması ve İşlenmesi

Propolisi toplamadan önce dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, propolisin mum, boya ve diğer parçalarla kontaminasyonunu (kirlenmesini) önlemek olmalıdır. Propolis toplamanın en temiz ve en basit yolu tuzak (trap) yöntemidir.

Tuzaklar (trapler) arı kovanlarındaki çatlaklara benzetilerek oluşturulan küçük delikli levhalardır. Kovanlarını dış etkenlerden korumak isteyen arılar, traplerdeki küçük delikleri kapatmaya çalışırken aynı zamanda propolis de oluştururlar. Trapler sayesinde ürünü kirletecek olan mum propolise karışmamış olur ve hasat zamanı daha hızlı ve daha fazla ürün alınır.

Arılar tarafından propolisle kaplanan trapler kovandan çıkarılarak derin dondurucuda muhafaza edilir. Soğuktan sertleşen propolis kırılgan bir yapı kazanır ve iç kapağa uygulanan basit bir bükme hareketiyle trapten ayrılır. 

Propolisin Faydaları Neler?

Propolis arı kovanında çok güçlü antibakteriyel, antiviral, antifungal ve antimikrobiyal etki gösterir. Arı kovanı sahip olduğu sıcak ve nem oranıyla virüs, bakteri ve mantarların çok kolay şekilde çoğalabildiği bir ortamdır.

Propolis, arı kovanında doğal bir antibakteriyel, antiviral, antifungal ve antimikrobiyal etki göstererek dezenfektan görevi görür. Zararlı mikroorganizmaların kovan içinde çoğalmasını engeller.

Bu nedenle, propolisin faydalarıyla ilgili yapılan bilimsel aaştırmalar büyük oranda ürünün antibakteriyel, antiviral, antifungal ve antimikrobiyal etkileriyle ilgilidir.

Şu ana kadar propolisin etkileriyle ilgili yapılan bilimsel araştırmaların ve yayınlanan bilimsel makalelerin sayısı şu şekildedir:

Propolisin Doğru Kullanımı Nasıl Olmalı?

Propolis, uygulama alanı oldukça geniş bir üründür. Çoğunlukla tıp ve kozmetik sektöründe propolisten elde edilen ürünlere kolayda rastlanabilir. Bunların başında propolis damlalar, tabletler, spreyler, şuruplar, kremler, diş macunları ve propolis katkılı diğer kozmetik ürünlerdir.

Propolis ekstraktından elde dilen damlalar, uygulama alanı en geniş ürünlerdir. Günlük besin takviyesi olarak kullanılmasının yanında cilt ve ağız bakımı gibi çeşitli kozmetik ürünlerle de kullanılabilir.

Propolis damlayı (propolis tinktur) katı ve sıvı gıdalara damlatarak, günlük beslenmenize kolayca dahil edebilirsiniz. Ayrıca propolis suda çözünür damla formülü, sıvı gıdalarda çözündüğü için su, meyve suyu, süt ve müsli gibi gıdalarla birlikte tüketilebilir.

Propolis damla, şampuan ve diş macunu gibi genel kişisel bakım ürünlerinizle birlikte de kullanılabilir. Günlük olarak kullandığınız diş macununa ve şampuana birkaç damla ekleyerek kullanabilirsiniz. Aynı şekilde propolisli suyla gargara da yapabilirsiniz.

Tabletler de propolis tüketmek için pratik bir yoldur. Propolisle birlikte arı sütü, polen ve kakao içeren tablet ürünleri, çocukların ve yetişkinlerin günlük olarak kullanabileceği sağlıklı besin takviyeleridir.

Propolis kremler, kozmetik alanında en çok yararlanılan ürünler arasındadır. Günlük cilt bakım kreminize birkaç damla propolis ekstraktı ekleyerek kullanabilirsiniz. Ayrıca evde kendi propolisli kreminizi yapmak için tarifimizi inceleyebilirsiniz.

Gerçek Propolis Nasıl Anlaşılır?

Gerçek propolis, polifenol (flavonoidler, fenolik asitler ve esterler) içerir. Propolis adı altında satılan ürünlerin pek çoğunun gerçek ve doğal propolis olduğunu söylemek ne yazık ki çok zordur. Bu ürünlerin hangisinin doğal propolis olduğunu ayırmak analiz yapmadan mümkün değildir.

Yapılan analizlerde özellikle Çin’den ‘propolis’ olarak getirilen ürünlerin içerisinde ağaçların sap ve yapraklarının bulunduğu ve bunların toz haline getirilerek ‘propolis’ adıyla satıldığı anlaşılmıştır.

Gerçek ve doğal propolisin rengi açık kahverenginden koyu kahverengine doğru değişir. Gerçek propolisin doğal rengini yakalamak için bazı ürünlerde boyar madde bulunduğu tespit edilmiştir.

Arı ürünleriyle ilgili kapsamlı şekilde araştırma yapacak laboratuvarların eksik oluşu ve propolisin yapısı itibariyle zor analiz edilen bir ürün oluşu nedeniyle piyasada gerçek propolis özelliği taşımayan Çin malı ürünler bulunmaktadır.

Propolis Satın Alırken Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Avrupa Hızlı Uyarı Sistemi (RASFF) polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) ile ilgili uyarılarda bulunmuştur.

Kaynağı belli olmayan arı poleni, arı sütü ve propolis gibi arı ürünlerinde pirolizidin alkaloidleri (PA) bulunabilir. Bitkilerde bulunan doğal bir bileşen olan pirolizidin alkaloidleri (PA)’nın insan sağlığı için farklı zararları söz konusudur.

Bu nedenle satın aldığınız propolisin kaynağı belli olmalıdır. Satın almadan önce propolisin, nerede ve hangi şartlarda üretildiğini öğrenin. Mümkünse propolisin pirolizidin alkaloidleri (PA) açısından incelenip incelenmediğini sorun.

Yorum bırakın

Please enter your comment!
Please enter your name here